Categories
ስለ ቋንቋ አማርኛ (ወይም ይልቁንም አማሊዝኛ) Amhalish

ገላጭ እና መሰልዎቹን ከስም እና ግስ ማስከተል ጉዳዩ አማርኛን እንደ እሚያሻሽለው

How to make Amharic modern using a verb/noun expression before adjectives/adverbs, etc.

bY binyam HJAILEMESKEL Kidane, October 2nd 2021GC.,

Take this on PDF.

በአማርኛ የእሚገኘው የቅርጽ ውድቀት፣ አመለካከትን የእሚያኮስሰው ነው። የቋንቋው ተማሪ እንጂ ቋንቋውን የጨረሰ ሰው የእሚያወጣው ቅርጸት ለአማርኛ የለውም፤ በ ልእለብዙው እውነት። የእዚህ ማስረገጫው የበይነአንደበት (pidginization) ውጤት መሆኑ ሊሆን ይችል አለ።
ይህ የቋንቋ አማርኛ ስንፍና ወደ ስንፈተ-አንጎል አምጥቶ ህዝቡን እንደጎዳው ስልጣኔ ከዘመነች ወዲህ ፀሐይየሞቀው እውነት ነው።
ያ ስህተትን ለማከሚያ ከበዙ አንኳር ጉዳይዎቹ፤ አንዷን ቆንጽለን እንይ። ይህም፤ ስም እና ግስ፤ በአረፍተነገር ምስረታ ቀድመው በተቻለ እንዲመጡ ስለማድረግ ነው። ቀድሞ ይህ የቀደመውን አስረድቶ ሊአስቀን ይገባ አለ። ስም እና ግስ እሚጎሉት ቀድመው ሳይገለጡ ነውን? በተለመደው የገሸበ የቅርብ ዘመን እና የመሀከልሀገር አማርኛ ከሆነ፤ አዎን፤ በዋናነት እንዲያ ነው።
ግስ እና ስም ቀድመው ከተገለጡ፤ የአማርኛ ለእብስልስልታ መቅፈፍ-ማደናቀፍን ይረዱት አለ። ያ ስሜት እንደ ጥራዝነጠቅ ከተስተናገደ ህቡዕ መሆኑ ቅድመእውቅና እነሆ በእዚህ ይቸረው። ጥበበምርምርአዊ (scientific) መነሻአካባቢ እውነት እንደ እሚገልጠው፤ አማርኛ በአለው (አረፍተነገርአዊ) ቅርጸት አእምሮ አስረጂ መሆኑ ግን ግንባርስጋ ነው። ለንባብ እጅግ እሚያቅለሸልሽ፣ ለንግግር እሚአሰለች ነው።
የግስ እና ስም ቀድሞ በአረፍተነገሩ መገለጥ፤ አእምሮን ግን ማንቃት ይቻለው አለ። ይህ፤ የአጓጊ የአረፍተነገር ስነልቦና እንዲሁ ለአልመረመረው ህቡዕ ሆኖ በተፅዕኖው ግን ከስርስር ተግባቦትን እየአጠነከረ ይገኝ አለ።

አብነትዎች።

እሚከተል አብነትዎቹን በማነፃጸር ይመልከቱ።
አንደኛ፦
“በእዚህ ጦርነት ላይ ካሳ ቆስለው ነበር። ድሉን እንዳገኙ ወዲያው ገስግሰው መጥተው ለበላይ ገዢዎችአቸው እንዳገኙ መጥተው እንደ ዕቃ ለተቀመጡት ለአጤ ዮሐንስም ሆነ ወይም ለመስፍኑ ለራስ አሊ ዝቅም ቢል ለእቴጌ መነን ግዳይ ጥለው አልፎከሩም።” ጳውሎስ ኞኞ፣ አጤ ቴዎድሮስ፣ 1985ዓም.፣ ገ.፳፩።

ሁለትኛ፦
“ካሳ በእዚህ ጦርነት ላይ ቆስለው ነበር። ለበላይ ገዢዎችአቸው ወዲያው ገስግሰው ድሉን እንዳገኙ መጥተው እንደ ዕቃ ለተቀመጡት ለአጤ ዮሐንስም ሆነ ወይም ለመስፍኑ ለራስ አሊ ዝቅም ቢል ለእቴጌ መነን ግዳይ ጥለው አልፎከሩም።”

የቀደመው፣ በደራሲው በደንብ የተሰሩ አረፍተነገርዎችን ሲይዝ፣ የመሀከልሀገር ቅርብ ዘመኑ አማርኛ ታች በአለው ቅርጸት ይተካው እንደ ነበር መገመት ይቻል አለ።

By Binyamhailemeskel

Hey there! If you want to know about me, I just like fun, commonsense wisdom, and human love. Let us live a bright today changing tomorrow into brighter.
Regards,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s