Categories
ስለ ቋንቋ አማርኛ (ወይም ይልቁንም አማሊዝኛ) Amhalish

ስለ ከግእዝ ወደ አማርኛ የእሚዘምቱ ቃልዎችን አማርኛአዊነት ማላበስ

About how Amharic must take care of its Geez “borrowing” in a better method – ‘Amharic-ization’ of the “borrowed” terms/phrases.

ይህ ጽሑፍን በተአዶ. (PDF) አግኙት።

bY binyam HAILEMESKEL Kidane, September 16th 2021GC.,

አማርኛ በመሀከልሀገር ከፍተኛ የችግርዎች ቁልላት እንደ ከመረ ነው። ይብስ፣ በመጃጀት፣ ጨምሮ እየተበለሻሸ ነው። ብዙ ማንበር (maintenance) እና ጥገናዎች ከብዙ እድሳትዎች ጋር ይፈልግ አለ።
እድሳቱን አጋዥ አንዱ መንገድ፣ የግዕዝ ደረጀ አቅምዎቹን በመስረቅ በቀላሉ መከወን ይችል አለ። ከእነእዚህ ብዙ መንገድዎች አንዱ፣ ቃልዎችን እና ሀረግዎችን ከግእዝ መዋስ ነው።
ይህ ሲከወን በቀጥታ ቃልዎች እና ሀረግዎቹን ወደ አማርኛ መቀላቀል ይቻል አለ። ለምሳሌ፣ አአምርኩሎ እሚለው ገላጭ እንዲሆን የቀረበ ምሳሌ እናድርገው። ይህ፣ እኔ-ሁሉን-አዋቂ-ነኝ (I-know-it-all) ማለት ሲሆን፣ አማርኛው እሚቀጥረው በተለየ እንደገላጭ ነገርን አስምሮ እንዲገልጥለት ነው። በቀጥታ ግእዙ “አነ አአምር ኩሎ” ብሎ፣ እሚገልጠው አረፍተነገር መነሻው ነው። አረፍተነገሩ ወደ አማርኛ በስርቆት (“መዋስን” ለአለመጠም ምክንያትዎች በሌላ ጽሑፍ ተወያይቶ አለ) ሲወሰድ፣ አንድ ቃል ከማድረግ የተነሳ የግእዝ ሙሉ አረፍተነገር የገነባ ሰፊ አቅሙን በአንዲት ቃልነት በመጭመቅ የበሰለ ልውውጥን ለመከወን የአስችል አለ። አረፍተነገር ሙሉ መልእክት ወደ አንድ ቃል የማሳጠር ነገር ልውውጥን ጠንካራ የአደርግ እንደሆነ በተራ አመክንዮው መገንዘብ ይቻል አለ፤ አረፍተነገር ረዥም ሃሳብ ከአንድ ቃል በበለጠ እንዲይዝ ስለእሚገመት።
ነገርግን፣ በተለይ ግእዝ፣ አንድ ቃል ከብዙ አረፍተነገርዎች በላይ ሆኖ እናገኘው አለን። አሁን ያንን እንለፈው። ወደ መደምደሙ ለመሻገር፣ ሃሳቡን እንይ። ይህ፣ ከግእዝ መስረቅ በተደረገ ወቅት፣ አማርኛአዊ ገጽታን እንዲ አገኝ ማድረግ ነው። በቀረ፣ አማርኛ ከመስረቁ እውነት በከፋ የመዥጎርጎር እውነታው እጅግ ኋላቀር፣ እና አንጎል አበላሽ የአደርገው አለ።
ለምሳሌ፣ በብዜት ወቅት፣ ተዋናይዎች ተዋንያን በእሚል አቻ ብዜት በነፃፈቃድ መለወጥ ይችል አለ፤ ከቶ ባይመከርም። እንዲህ የአሉ ደንብዎች በእየክፍልዎችአቸው፣ ለምሳሌ አሁን በብዜት ደንብ ስር፣ መስተካከል አሉብአቸው። ይህኛው በቃል ስርቆት ወቅት እሚከወን እውነትን ለማከም እና ማገዝ አሳቢ ነው።
በእዚህ መሰረት ግእዝን ከሰረቁት፣ አማርኛ እሚለብስ ቃሉ በእሚቻለው ሁሉ በእሚል ደፈና አማርኛነትን ይልበስ እሚለው መርህ ይሁን።
ለምሳሌ የአጠሩቃልዎች እሚል ቃል አማርኛውስጥ እውቅና የለውም። ከግዝ የተሰረቀው፣ “አጽሕሮተቃላት” ‘ትኪ’ው ነው። ይህ ስርቆትን አማርኛ ማላበስ “አጽሕሮተቃልዎች” የአስብለው አለ።
የእዚህ አካሄድ ጥቅምዎች ከፍተኛ ዋጋ የያዙ እና ብዙ ናቸው። አሁን እዚህ መዘርዘሩ አይከወንም፤ የተለየ ስፍራአቸው የአብራራ። አማርኛ ቃልዎች እና/ወይም ሀረግዎች ሲሰርቅ (ቢያንስ) እራሱን የአስመስልአቸው፨

By Binyamhailemeskel

Hey there! If you want to know about me, I just like fun, commonsense wisdom, and human love. Let us live a bright today changing tomorrow into brighter.
Regards,

2 replies on “ስለ ከግእዝ ወደ አማርኛ የእሚዘምቱ ቃልዎችን አማርኛአዊነት ማላበስ”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s