Categories
መልካም ጥበብዎች Fine Arts

የግዴታ ዘፈንዎች ለሀበሻ፡ በሀገር ደረጃ መቀንቀን እሚገባቸው ዓስተኔ(quasi)ብሔርአዊ-መዝሙር ዘፈኖች

የግድ መደመጥ እሚገባአቸው አማርኛ ዘፈኖች፨

በ ቢንያም ኃይለመስቀል ኪዳኔ፤ ጥር 2013 ዓም፨

“…ከጂጂ የተማርኩት ዘፈንዎችን ለደስታ የአክል ከማቀናበር ወደ ሀገር ለዋጭ እና ነገም ትርጉም ሰጪ ስራዎች መሻገር እንደ አለብኝ ነው።” የከተማው መናኝ መጽሐፍ፤ ኤልያስ መልካን እነደ ጠቀሰው።

የደቂቃዎቹ ዘፈን የምርት/ፍጆታ ገጽታው ብዙ ነው። መዝናኛ፤ ማስመረጃ፣ መማማሪያ፤ ማንፈሻ (inspiring)፣ ዘረሁኔታ (mode) ህክምና፣ ጥበብ እንደጥበብ ብቻ፣ ወዘተ. ላይ አሽከርአችን ነው።
አንዳንዱ ዘፈን ግን ከመሰልዎቹ ተለይቶ የሙግ. (Lyrics) ጭብጡን ሲነቀስ፣ ዘመንአይሽሬ መልእክት ይገልጣል። በእዛ ደምብ፣ ብዙ አማርኛ ዘፈኖች እንዳሉ በደፈናው ይታመናል። በተለይ፣ በደርግ ዘመን የነበሩት፣ በእየዘርፉ የነበሩ ማህበረሰብአዊ ፍሬነገርዎችን በንቃት በመነካካት ተሳትፈውበታል። ያ፤ ባለፉት ሠላሳ ዓመትዎች አሽቆልቁሏል፤ ቀርቷል ላለማለት።
አሁን፤ በ ምንም-ደገኛ-አድማጭ-ባልሆንም-እንኳ፤ ወይም ተደራሲ፤ ሂስ ደምብ፣ ጥቂት የእነዛ ዘፈንዎች አይነተኛዎችአቸውን አንስተን፤ እውነታ፣ ሀቀኛ-ጠቃሚ እይታ፣ ቀጥተኛ እና ብሉይ (classical) አስተምህሮቶች ካላቸው እንወያይ።
እነእሱን፤ ስለመልእክትአቸው እነሱን ሞላ-ሀገር በእሚገባ ሊያደምጥአቸው እና ሊያስተውልአቸው ይገባል። አመክዮአችን፦ ያሉብንን ቀውሶች/መፍትሄዎች ስላስመለከቱ እንደዋዛ አድምጦ ማለፉ እሚመሣሰለው ከከረፈፍነት አቻ ብቻ ስለሆነ ነው።


፩) ታላቁ አለምአየሁ እሸቴ፡ “ተማር ልጄ”
ለኢትዮጵያ ህዝቦች፤ ለጥንድ-ጆሮዎችአቸው ከተቀነቀኑልአቸው ዘፈንዎች ሁሉ እሚጠቅምአቸው – ስለእዚህ ትልቁ ዘፈንአቸው – ይህኛው ነው። ምርጡ መሆኑ እማያጠያይቀው፤ ለጥንት እና ኋላ ቀሯ ሀገር፣ ትምህርት ብቸኛው የረዥምጊዜ መድኅኒቷ በመሆኑ ነው።
ልክ የተስፋ ገብረስላሴ ዘብሄ ረቡልጋ መፈክር መሪ-ገሀድአችን እንደሆነው፤ “ፊደል ይስፋፋ፣ ድንቁርና ይጥፋ፣ ይህ ነው የኢትዮጵያ ተስፋ”፤ ይህ ደግሞ የዘፈን እህቱ ነው፨
እሚከተለው ሙጉ. (ሙዚቃግጥም lyrics) ነው።


፪) ከዘፈን አንደኛ ጥላሁን ገሠሰ፤ “እያለህ ካሎነ ከሌለህ የለህም”
በምድረ-ሀበሻ ከበርቴነት እራሱ ሀቀኛ አቅም የለውም። ያለው እጅግ ሀሰተኛ ሀብታምነት ነው። የቱንም ሀብታም ቢኮን፣ ቤተመስተናገጃ (hospital) ወይም የቱም መኪና ቢገዛ መኪና መንጃ መንገድ ወይም የቱም ብር ቢከመር የረቀቀ መብል ፍልስፍና እና መስተንግዶ ወይም የቱም ቢካበት ለመከላከል ፍትህ እና ህግየበላይነት የለም። ሀብት እጅግ አንፃርአዊ እንጂ በኢትዮጵያዎች ዘንድ በእርግጠኝነት ሀቀኛ አይደለም። ሀገር ሀብታም ካልሆነ፤ ግለሰብ እና ቡድን በሀሰት (facade) ደረጃ ብቻ ሃብታም ነው/ናቸው።
ቢሆንምእንኳ ገሀዱ ግን ሌላ ነው። ከበርቴ ሀሰተኛ ወይም አንፃርአዊ እንጂ በሀቀኛነት ደረጃ እምብዛም በማይገኝበት ከዓለሙ የድሀዎችድሀ ሀገር፤ የድሀድህነትም ልክ አጊንቶ ከድሀድሀነት ሌላ የበታች መሆን እንዳለ በውስጠአዋቂነት ይህ ዘፈን ተምሮ፤ ያስተምረናል።
በእኛም መሀከል፤ የመደብ ክፍፍል ጠንቷል። ስለእዚህ የሌለው ከቶ የሌለ ነው። እና መንቃት ግድ ሆኖ ተገኝቷል። ለዘፈኑ፤ ይህ ትልቅ ምክር ነው።
ጭብጡን ዋጋ-አናሪ ያደረገው ደግሞ፤ ዛሬ ይህ መደብ ክፍፍል እጅግ ስለበዛ እና በእየስነምጣኔአዊ እና ማህበርአዊ የመደብ እርብራቡ፣ ያሉትን የዜጋዎች ኑሮ ልዩነት ማንም ስላላገዘው ነው።
ይህ ዘፈን በጭብጡ የ Alitta: Battle Angel ፊልም አንድ እይትን ያስታውሳል። አሊታ በቸኮሌት ፍቅር ወድቃ ሁሉን ካላቸው ትጠይቅአለች። “you have chocolate?” መልሱ ግን ቅኔ ነው። እይቱ ተዘጋ። ተከታዩ ላይ ይህ ይቀጥል አለ።
“This is a hard world.
The strong devour the weak here. You must stay focused on your dreams.”

በአጭሩ፤ በእራስ እና ሌላ ግለሰብ፤ ማህበረሰብ ወይም ማንኛውም አላስፈላጊ ገዳቢ ነገርን በመሸነፍ፤ በድህነት ለመቅረት የወሰነ ሀበሻ፤ ይህ ዘፈን በጭብጡ ሊያነቃቃው እሚችል ነው። ከሌለው፤ ማንም፤ ምንም የመሆን እድሉ ከፍተኛ ነው። ልክ፤ A Bend in the River, ላይ መግቢያ አ.ነ.’ሩ ታች እንደተረጎምኩት እንዳለው፤ “የሆነውን ዓለሙ እንደሆነው ነው፤ ኦና የሆኑ ሰዎች፣ እራስአቸውን ባዶ እንዲሆኑ እሚፈቅዱ ሰዎች፣ ዉስጡ ምንም ቦታ የላቸውም።”
ቀኃሥ.ም በሚመረቁ መጽሐፍዎች እንደለመዱት መግቢያ ለአንባቢ ሲሠጡ እና አጭር ሀሳብ ሲደረድሩ “ከንጉስ መወለድ ሳይሆን ለንግስና እራስን መውለድ ትልቁ ነገር ነው!” እንዳሉት ነው።
የ Work hard, play hard ዘፈን አማርኛ ባለመሆኑ፤ ይህ ዘፈን በአጭሩ እኒህን ሃሳብዎች ሁሉ በደፈናው እየጨመቀ፤ በትልም ደረጃው እሚስተካከላቸው ሆነ።
ድሀ ድሃነቱን አውቆ ለመሻሻል እራሱን ማንቃት የለውጡ ከፍተኛው ክፍል ነው። ብዙ የማህበረሰብ ያሲያን እንደእሚሉት ግለሰብ ለብቻው ደሴት ስላልሆነ፣ ያለ ስርዓት እና መንግስት አስተዳደር ዘይቤ ለውጥ እና እገዛ የትም የማይደረስ ቢሆንም፤ ይህ ዘፈን ግን ግለሰብን ለማንቃት እምቅ አቅም አለው። ምንም ሃብታምን መንግስት በእየመንገዱ እየደገፈ አትራፊ ሁን ቢልም፤ ድሃንም እንዲሻሻል መደገፉን ሊያበረታ ቢገባውም፣ የተመዛዘነ ሀቁ እስኪቋቋም ይህ ዘፈን፣ ድሃን በግልህ በርታ ይለዋል፨
እሚከተለው ሙጉ. (ሙዚቃግጥም lyrics) ነው።


፫) ተወዳጁ አቡሽ ዘለቀ፤ “ታመናል”
የኢትዮጵያ መሀከልሀገር ዋናጅረት (mainstream) ሙዚቃ፣ ላለፉት ሠላሳ አመትዎች አካባቢ፤ እጅግ ግንባርስጋ መገለጫውን ለመመስከር ምንም የሙዚቃ ሂሰኛነትን አይጠይቅም።
በጣም በአይነተኛነት እየተሽከረከሩ የበዙት፣ አንደኛ፣ የእየአይነቱ የፆታ-ፍቅር ጉዳዮቹ አሉ። ሁለተኛ፣ የብሄረሰብዎች ባህል እሚሰኙ በ ኢህአዴግ. ፍልስፍና ወደ ዋናጅረት የተጠሩ ሁሉ-ብሄረሰብ ያለውን ከተማ/ገጠሩን፣ ቆነጃጂትዎቹን፣ ቅርስ እና ታሪኩን ወዘተ. አንቆለጳጳሽ የዘፈን አንጃ አለ። በፍፁም አይነተኛነት እነእዚህ ዳንኪራ-ወዳድ የእየዘርማንዘሩ ዘፈኖች ናቸው። ሦስተኛ፣ ደፈናአዊው ጭፍን ወይም ባህልአዊ-አርበኛ-ዘመም ሙዚቃዎች ስለኢትዮጵያ “በደፈና-ፍቅር” አለንአለን እያሏት ይቀርብ አሉ። አራተኛ፤ ባይሰምጡም እና በደፈናአዊነት ቢመቱም፣ ስለ አንዳንድ ስነውሳኔ (politics) ጉዳይዎች ሞካከሩ እሚባሉ ጥቂት ዘፈንዎች አሉ። በመጨረሻ አምስተኛ፤ በተረፈ እሚሰኝ፤ የተዥጎረጎሩ ጠቅላላአዊ ጭብጥዎች፦ ለምሳሌ አንፋሽአማአዊ (inspirational)፣ የተለያዩ ምክር-መካሪዎች፣ ወዘተ. ትልምዎችን ዳሳሽ የሆኑ አሉ።
ሲደመደም፤ አንድ መሀከልሀገር አድምጠኝ ያለ አማርኛ ዘፈን፣ የለየለት ስነውሳኔአዊ እና ማህበረሰብአዊ ጉዳይዎችን አንስቶ ኋላቀር ሀገሯን ሲመራ አይደመጥም። በቀረ አንድ ጠቃሚ ችግር የነቀሱትን “የኛ” ዎችን።
አንድ ሙዚቃ ግን፤ ይህንን አስገራሚ ጭው ያለ የዘፈን ፀጥታ ሰብሯል።
በ2012 ዓም. አቡሽ ዘለቀ ያስደመጠው፤ ታመናል።
ይህ፤ መሠረትአዊ የሀበሻ ዘፈንዎች ጭብጥ መሆን እሚገባው ግን በአሳፋሪነት በእያንዳንዱ የተዘነጋ ዐውድን፣ ለእራሱ ሳይጨነቅ ያቀረበ ትውልድ-አንድ እሚሰኝ ብጤ ነው።
የገፀምድር ጭራ ሀገር፤ ስለምሠሶ ችግርዎቿ በግልጥ ቋንቋዎች ዘፍና ለመሀከልሀገር ዋናዋና እምትልአቸው ዜጋዎቿ ፍጆታ እስክታቀርብ ይህ ታሪከኛ እና ፈርማህደር (record) የእሚያሰቦርቀው ዘፈን ነው። እሱም፤ ዓይንን ለመግለጥ እንዲችል ህዝብን ስለአንድ አረንቋው ምግባር እና ንቃት ያስተምረው ዘንድ በቂ መነሻ ነው፨
እሚከተለው ሙጉ. (ሙዚቃግጥም lyrics) ነው።


፬) አህመድ ተሾመ እዮሪካ

የቱም ለውጥ፣ ወደ አርነት፣ እሪና ወና ሀብት ክምችት ከአልተንደረደረ ሀቀኛ አይደለም። በ አውራምባ፣ የስራ ታታሪነት ፆታ እኩልነት እና አዲስ (ወደ ሙሉነት የተቃረበ ስለእዚህ ከመሀከልሀገር ኢትዮጵያ የተሻለ) ባህል አለ። ወደፈጣሪነቱ ባይቀርቡም ከአስርት አመት ቀድሞ አንድ የትመ. ስርጭት ላይ አንድ አውራምባአዊት “እኛም አንድ ነን። እንደ እነእርሱ ቻይና ሀገር የሰራንአቸውን ኤክስፖርት አድርገን እነእርሱን የእማንበልጥበት ምክንያት የለም!” ብላ ተዘግባ ነበር። ብዙ መንቆለጳጰስ ለእዚህ ማህበረሰብእ አለ። ያ በመንገድ ሁሉ ወደ ሀገር ስርአት መዝመት የእሚገባው መንገድ፣ እንዲሁ የእሚወራ የሩቅ ተረት ሆኖ አለ። በቅርብ በ2013ዓም. የተለያዩ እውቅ ኢትዮጵያዎች ስለ አውራምባ እንዲሰብኩ የሰላም አምባሳደር ተደርገው ነበር። ይህ እስኪቃና እና የተሻለ ሀገር እስኪፈጠር ወደ አውራምባ መመልከት ግድ ነው።

፭) ዘሪቱ ከበደ አሪቴፊሻል

ዘፈኑ እንደወጣ፤ የአዲስ አድማስ ጋዜጣ፣ “ፈረሱ እያለቀሰ እሚስቀው ለምንድነው?” አጭር አምድ፣ ትክክለኛ ትችት (ፈረሱን አስሳቂ) ግን የውጭ (ሮክ) ስልት (ፈረሱን አሳዛኝ) በማለት ተችቶት ነበር። በየቱምይሁንየቱ፤ ትክክለኛነቱ የበዛ እና እየበዛ የመጣ ዋልታ ሂስ እየሆነ ነው። የዘጠነኛው ሺህ ሲትኮም መግቢያ ዘፈን 9ኛው ሺህ ብሎ አርቴፊሻል ዘፈንን አይደግመውም ነበር – ተፈጥሮአዊነትን፣ ቀላል ፈጠራን ወዘተ. አሳሽ ትውልድ ቢኖር ኖሮ።

፮ “….?”
ይህን ዝርዝር እሚመሣሰል ዘፈን ካለ ይጠቁሙ እና አላባአዊያኑን እየተወያየን እናወፍር። ሀገርን እና እውነታን በዘላቂነት የቀመሩ የዘፈን ሙግ. ጭብጥዎችን እያነሳን፤ የወል ገሀድአችንን በእነሱ እየሳልን፤ እውነታአችንን (our reality) እንመልከት፤ እናሻሽል፨

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s